عمل هیسترکتومی یا همان برداشتن رحم، یکی از جراحی های رایج در حوزه زنان است که با هدف بهبود کیفیت زندگی و درمان بیماری های مختلف مانند فیبروم، آندومتریوز یا افتادگی های شدید انجام می شود. با این حال، بسیاری از بانوانی که کاندید این جراحی هستند یا آن را انجام داده اند، نگران تغییرات آناتومیک بدن خود هستند. یکی از سوالات پر تکرار در مطب، این است که آیا تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی امری قطعی است و این موضوع چه تاثیری بر کیفیت زندگی زناشویی دارد؟
در این مقاله قصد داریم بدون بزرگنمایی یا کوچک شمردن این موضوع، به بررسی علمی تغییراتی که در ناحیه واژن رخ می دهد بپردازیم و راهکارهایی را برای مدیریت آن مطرح کنیم.
شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی چه تغییری پیدا می کند؟
بسیاری از افراد تصور می کنند با خارج شدن رحم، واژن ساختار اصلی خود را از دست می دهد؛ اما واقعیت این است که واژن یک کانال عضلانی انعطاف پذیر است که تغییرات آن پس از جراحی معمولا محدود و قابل مدیریت است. در عمل هیسترکتومی کامل، دهانه رحم که در انتهای کانال واژن قرار دارد نیز برداشته می شود. جراح پس از خارج کردن رحم و دهانه آن، انتهای واژن را با بخیه می بندد. این بخش که در اصطلاح پزشکی «کاف واژن» نامیده می شود، ممکن است باعث شود عمق واژن حدود ۱ تا ۲ سانتی متر کاهش یابد. این تغییر در طول واژن، اگرچه از نظر آناتومیک وجود دارد، اما در اکثر موارد باعث تغییر شکل فاحش واژن نمی شود. با این حال، چون دهانه رحم به عنوان یک تکیه گاه برای واژن عمل می کرد، ممکن است پس از برداشتن آن، احساس شلی یا تغییر در خاصیت ارتجاعی دیواره های واژن ایجاد شود که البته با گذشت زمان و انجام تمرینات تقویتی قابل بهبود است و تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی رخ نمی دهد.
شکل واژن بعد از کدام نوع از جراحی هیسترکتومی تغییر می کند؟
میزان تغییرات ساختاری تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی تا حد زیادی به نوع عمل جراحی بستگی دارد:
- هیسترکتومی کامل (Total Hysterectomy) : در این روش رحم و دهانه رحم (سرویکس) هر دو برداشته می شوند. بیشترین احتمال تغییرات ظاهری و کاهش جزئی طول واژن در این روش است، زیرا تکیه گاه اصلی واژن یعنی دهانه رحم حذف شده است.
- هیسترکتومی ساب توتال (Subtotal/Supracervical Hysterectomy) : در این جراحی تنها بخش اصلی رحم برداشته می شود و دهانه رحم باقی می ماند. در این روش، به دلیل حفظ شدن دهانه رحم، تغییر شکل واژن به حداقل می رسد و حمایت عضلانی و ساختاری واژن تا حد زیادی دست نخورده باقی می ماند.
انتخاب بین این دو روش بسته به علت بیماری و صلاحدید جراح و متخصص زنان و زایمان است و نباید تنها به دلیل ترس از تغییرات ظاهری، نوع جراحی را تعیین کرد.
روش های بازسازی شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی
اگر بعد از جراحی تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی احساس ناخوشایندی نسبت به تغییرات ناحیه تناسلی دارید، روش های مختلفی برای بهبود شرایط وجود دارد که به آن ها مدیریت تغییرات واژن می گوییم:
• تمرینات کگل (Kegel Exercises) : این تمرینات بهترین راه برای تقویت عضلات کف لگن هستند. با قوی شدن این عضلات، دیواره های واژن سفت تر شده و حس شلی کاهش می یابد.
• درمان های هورمونی : گاهی اوقات به دلیل کاهش سطح استروژن (به ویژه اگر تخمدان ها هم برداشته شده باشند)، دیواره واژن دچار خشکی و آتروفی می شود. استفاده از کرم ها یا شیاف های استروژنی با تجویز پزشک می تواند به بازسازی بافت مخاطی و بهبود انعطاف پذیری واژن کمک کند.
• روش های غیرتهاجمی مانند لیزر و آر اف (RF) : این تکنولوژی ها با تحریک کلاژن سازی در بافت واژن، باعث سفت شدن کانال واژن و بهبود شرایط ظاهری و عملکردی آن می شوند.
• جراحی های ترمیمی : در موارد بسیار نادر که تغییرات آناتومیک باعث ایجاد مشکلات جدی در دفع یا روابط زناشویی می شود، پزشک ممکن است جراحی های ترمیمی بسیار ظریف را برای اصلاح وضعیت واژن پیشنهاد دهد.
سوالات متداول و مرتبط با تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی
- آیا تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی باعث از دست رفتن لذت جنسی می شود؟
خیر، در اکثر زنان لذت جنسی تحت تاثیر قرار نمی گیرد. تغییرات عمق واژن معمولا آنقدر جزئی است که حس جنسی را تغییر نمی دهد. در واقع بسیاری از زنان به دلیل رفع دردهای ناشی از بیماری های رحمی، کیفیت زندگی جنسی بهتری را تجربه می کنند.
- آیا واژن بعد از هیسترکتومی خیلی کوتاه می شود؟
خیر، کوتاه شدن واژن بسیار محدود (معمولا کمتر از ۲ سانتی متر) است و به هیچ عنوان به معنی بسته شدن یا غیرقابل استفاده شدن واژن نیست.
- بهترین زمان برای شروع تمرینات کف لگن چه زمانی است؟
معمولا پس از طی دوره نقاهت جراحی و با اجازه پزشک (معمولا ۶ تا ۸ هفته بعد)، می توانید تمرینات ورزشی و تقویت کف لگن را شروع کنید.
- آیا افتادگی واژن بعد از هیسترکتومی حتمی است؟
خیر، افتادگی واژن به فاکتورهای زیادی مثل ژنتیک، تعداد زایمان ها و سبک زندگی بستگی دارد. انجام عمل هیسترکتومی به تنهایی باعث افتادگی نمی شود، مگر اینکه بافت های حمایت کننده از قبل ضعیف باشند.
- آیا تغییرات واژن با گذشت زمان بدتر می شود؟
بدن بعد از جراحی وارد یک دوره تطبیق می شود. با گذشت زمان و استفاده از روش های تقویتی، بسیاری از افراد بهبود شرایط را تجربه می کنند و تغییر شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی ثابت می ماند.
- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر بعد از عمل احساس درد شدید، خونریزی غیرطبیعی، احساس خروج چیزی از واژن یا تغییرات ناگهانی در دفع ادرار و مدفوع دارید، باید حتما برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.
