عمل هیستروکتومی چیست ؟

آن دسته از خانم های که در سنین یائسگی قرار دارند و با توجه به اتفاقات طبیعی این دوران T ممکن است دچار عارضه های زنانه بسیاری شوند ، برای تشخیص و درمان هر کدام از این بیماری ها باید به متخصص زنان متبحر و کارآمد مراجعه کنند. حال اینک می خواهیم از یکی عمل های جراحی رحم به نام برداشتن رحم صحبت کنیم. این پروسه به منظور درمان بیماری و برداشتن این عضو زنانه به صورت کلی یا جزئی است. این جراحی ، به عنوان یکی از رایج ترین عمل های جراحی درمانی در بین زنان شناخته شده است. برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با هیستروکتومی ادامه این مقاله از دکتر فرزانه درویش زاده را مطالعه نمایید. ایشان بهترین متخصص زنان و زایمان تهران می باشد و توصیه های وی ، کمک بسیاری به شما در این زمینه می کند.

بیماری های رحم

همانطور که می دانید رحم مکانی برای رشد جنین و بارداری است پس عضو بسیار مهم و پیچیده در اندام زنان است. اگر رحم به بیماری دچار شود باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کرده و نسبت به انجام روش های درمانی برای آن اقدام کنید. در غیر اینصورت می تواند خطری جدی برای سلامتی تان تلقی شود. اینک هیستروکتومی به عنوان رایج ترین روش درمانی پیشنهاد شده و انجام می گردد. این عمل به معنای برداشتن کامل یا بخشی از رحم ، لوله های فالوپ و تخمدان می باشد. تقریبا در تمامی موارد ابتلایان به بیماری های مرتبط با رحم و اجزای آن ،  از این عمل استفاده می کنند تا به بهبودی کامل برسند.

هیستروکتومی چیست؟

هیستروکتومی ، نوعی عمل است که تمام رحم یا بخشی از آن به صورت کامل برداشته می شود و از رایج ترین نوع جراحی ها به شمار می رود. البته ممکن است حتی تخمدان ها هم به طور کامل برداشته شوند. این جراحی به دو صورت انجام می شود که شامل موارد زیر می شود:

• هیستروکتومی توتال به معنی برداشتن بخش بالای رحم است و دهانه رحم به طور کامل باقی می ماند. البته ممکن است در برخی از موارد تخمدان ها هم برداشته شوند که آن هم به بسته به شرایط جسمی بیمار است.
• هیستروکتومی رادیکال یا همان گسترده که تمامی اندام های مرتبط با رحم ، دهانه رحم و یا حتی بخش بالایی واژن نیز برداشته می شود. اغلب برای انواع خاصی از سرطان ها مانند گردن رحم انجام می شود. در این شرایط ممکن است لوله های متصل به رحم و تخمدان نیز برداشته شوند.

چرا هیسترکتومی انجام می‌شود؟

هیسترکتومی، یا جراحی برداشتن رحم، به دلایل پزشکی مختلفی انجام می‌شود و هدف آن درمان بیماری‌ها یا کاهش عوارض ناشی از مشکلات رحم است. رایج‌ترین دلایل انجام هیسترکتومی عبارتند از:

1. فیبروم‌های رحمی (میوم‌ها): رشد غیرسرطانی عضلات رحم که می‌تواند باعث خونریزی شدید، درد مزمن و فشار روی سایر اندام‌ها شود.
2. آدنومیوز: حالتی که بافت داخلی رحم (آندومتر) وارد دیواره عضلانی رحم می‌شود و باعث خونریزی و درد شدید قاعدگی می‌شود.
3. سرطان‌ها: هیسترکتومی ممکن است برای درمان سرطان رحم، دهانه رحم، تخمدان یا اندومتر انجام شود.
4. پرولاپس رحم: افتادگی رحم به سمت واژن که باعث مشکلات ادراری، فشار لگنی و ناراحتی می‌شود.
5. خونریزی‌های غیرقابل کنترل: خونریزی شدید یا نامنظم قاعدگی که به درمان‌های دارویی پاسخ نمی‌دهد.
6. درد مزمن لگن: درد طولانی‌مدت لگن که ناشی از مشکلات رحمی مانند اندومتریوز یا عفونت مزمن باشد.
هیسترکتومی می‌تواند به روش‌های مختلف انجام شود؛ از جراحی باز تا لاپاراسکوپی یا روش واژینال، و نوع روش بستگی به علت، وضعیت بیمار و تجربه جراح دارد. این عمل معمولاً آخرین گزینه درمانی است و بعد از بررسی سایر روش‌های دارویی یا کم‌تهاجمی انتخاب می‌شود.

روش‌های انجام هیسترکتومی

وش‌های انجام هیسترکتومی به نوع بیماری، وضعیت بیمار و تجربه جراح بستگی دارد. هر روش مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارد و انتخاب بهترین روش باید توسط پزشک متخصص انجام شود. مهم‌ترین روش‌های هیسترکتومی عبارتند از:

۱. هیسترکتومی شکمی (Abdominal Hysterectomy)
در این روش جراح از طریق برشی در ناحیه شکم به رحم دسترسی پیدا می‌کند. این روش معمولاً برای موارد پیچیده مانند رحم بزرگ، فیبروم‌های متعدد یا سرطان توصیه می‌شود. مزیت اصلی آن دید مستقیم جراح به اندام‌ها است، اما دوره نقاهت طولانی‌تر و احتمال ایجاد زخم بیشتر است.

۲. هیسترکتومی واژینال (Vaginal Hysterectomy)
در این روش، رحم از طریق واژن خارج می‌شود و نیازی به برش شکم نیست. این روش کم‌تهاجمی‌تر است، درد و خونریزی کمتری دارد و دوره بهبودی کوتاه‌تری دارد. معمولاً برای مواردی که رحم افتاده یا بیماری ساده‌تری وجود دارد مناسب است.

۳. هیسترکتومی لاپاراسکوپی (Laparoscopic Hysterectomy)
جراح با استفاده از لاپاراسکوپ (ابزاری با دوربین کوچک) و برش‌های بسیار کوچک رحم را خارج می‌کند. این روش کم‌تهاجمی است، تورم و درد کمتر و زمان نقاهت کوتاه‌تری دارد. همچنین دید جراح با دوربین بزرگنمایی می‌شود، که دقت عمل را بالا می‌برد.

۴. هیسترکتومی لاپاراسکوپی-واژینال (Laparoscopic-Assisted Vaginal Hysterectomy – LAVH)
این روش ترکیبی است: بخشی از عمل با لاپاراسکوپ انجام می‌شود و بخش نهایی رحم از طریق واژن خارج می‌شود. مناسب بیمارانی است که رحم بزرگ‌تر یا شرایط پیچیده دارند اما می‌خواهند دوره نقاهت کوتاه‌تری نسبت به هیسترکتومی شکمی داشته باشند.

۵. هیسترکتومی روباتیک (Robotic-Assisted Hysterectomy)
این روش مشابه لاپاراسکوپی است اما جراح با کمک ربات، کنترل دقیق‌تر و حرکات ظریف‌تری دارد. این تکنیک برای موارد پیچیده یا بیمارانی که نیاز به دقت بالای جراحی دارند کاربرد دارد. مزایای آن شامل درد کمتر، خونریزی کمتر و بهبود سریع‌تر است، اما هزینه بالاتری دارد.

انواع هیسترکتومی (برداشتن رحم)

هیسترکتومی به عمل جراحی برداشتن رحم گفته می‌شود که بسته به وسعت جراحی و روش انجام، به چند نوع اصلی تقسیم می‌شود:

۱. هیسترکتومی کامل (Total Hysterectomy)

در این روش، کل رحم به همراه دهانه رحم (سرویکس) برداشته می‌شود. این نوع هیسترکتومی رایج‌ترین نوع است و معمولاً برای بیماری‌های مختلف رحم مانند فیبروم، خونریزی غیرطبیعی یا سرطان انجام می‌شود.

۲. هیسترکتومی جزئی یا ساب‌توترال (Subtotal یا Partial Hysterectomy)

در این جراحی فقط بخش بالایی رحم برداشته می‌شود و سرویکس در بدن باقی می‌ماند. این روش ممکن است در برخی شرایط خاص انجام شود و به حفظ عملکرد دهانه رحم کمک کند.

۳. هیسترکتومی رادیکال (Radical Hysterectomy)

در این نوع جراحی علاوه بر رحم و سرویکس، بخشی از بافت‌های اطراف رحم، قسمت‌هایی از واژن و گاهی گره‌های لنفاوی برداشته می‌شود. این جراحی معمولاً در موارد سرطان‌های پیشرفته انجام می‌شود.

چه زمانی به عمل هیستروکتومی نیاز است؟

زمانی که هر کدام از موارد زیر را تجربه کرده اید می توانید از این این جراحی اقدام کراده و  راه های درمان آن را جهت برای بهبودی کامل پیش بگیرید.

• بیماری التهابی آندومتریوز
• ابتلا به انواع سرطان های در ناحیه دهانه رحم ، مخاط رحمی و تخمدان ها
• آدنومیوز
• خونریزی های غیر عادی و سنگین در طی مدت زمان طولانی
• وجود فیبروم های رحمی
• افتادگی رحم و بیرون زدگی رحم
• بروز عفونت های رحمی

شکل واژن بعد از عمل هیسترکتومی

عمل هیسترکتومی (برداشتن رحم) معمولاً تأثیر مستقیمی بر ظاهر خارجی واژن نمی‌ گذارد. اما بسته به نوع جراحی و روش انجام آن، ممکن است تغییراتی در ساختار داخلی یا حس واژن ایجاد شود که در ادامه توضیح داده می‌شود:

✅ تغییرات احتمالی واژن بعد از هیسترکتومی:

• ظاهر خارجی واژن معمولاً تغییر نمی‌کند اگر جراحی از طریق شکم یا لاپاروسکوپی انجام شده باشد، واژن از نظر ظاهری مثل قبل باقی می‌ماند، چون ناحیه تناسلی خارجی دست‌کاری نمی‌شود.
• در هیسترکتومی واژینال اگر رحم از طریق واژن خارج شود، ممکن است طول واژن کمی کوتاه‌تر شود. اما این تغییر معمولاً محسوس نیست و تاثیری بر رابطه جنسی نمی‌گذارد.
• بخیه در انتهای واژن بعد از برداشتن رحم، بخش بالایی واژن (جایی که دهانه رحم به آن متصل بود) دوخته می‌شود. به این ناحیه “کاف واژن” (vaginal cuff) گفته می‌شود. این بخش داخلی است و از بیرون دیده نمی‌شود.
• تغییر در حس واژن یا رابطه جنسی در برخی افراد ممکن است بعد از جراحی، واژن احساس “کمی خشک‌تر” یا “تنگ‌تر” داشته باشد که با گذشت زمان و مراقبت (مثل استفاده از روان‌کننده‌ها یا تمرینات کف لگن) بهتر می‌شود.

اقدامات قبل از عمل هیسترکتومی

قبل از انجام این عمل ، بسته به روش جراحی مورد نظر برای برداشتن رحم ، لازم است نکاتی را در این راستا رعایت کرده و اقداماتی را قبل از جراحی صورت دهید. این اقدامات به شرح زیر می باشد:

• از دارو های آسپرین و ویتامین E استفاده نکنید زیرا باعث رقیق شدن خون می شود.
• تمامی اندام تناسلی زنانه باید مورد چکاپ و بررسی قرار بگیرد تا بتوان از نبود هر گونه عفونت یا قارچی اطمینان حاصل کرد.
• از حدود دو هفته پیش از عمل ، از استعمال دخانیات و هر گونه مواد مخدر خودداری کنید. این کار سبب افزایش روند بهبودی شما می شود.

مراقبت های بعد از عمل هیسترکتومی

متخصصین این حوزه درمانی بر این باورند که رعایت نکات مراقبتی بر روی نتایج حاصله از عمل تاثیر به سزایی دارد. از این رو ، بعد از این جراحی نیز مانند هر جراحی دیگر ، لازم است مراقبت های لازم را به درستی انجام دهید. این مراقبت ها شامل:

• پس از اتمام عمل جراحی پزشک شما برای کاهش درد و جلوگیری از بروز عفونت ، دارو های مسکن و ضد التهاب آنتی بیوتیکی تجویز می کند.  از این رو لازم است آنها را در زمان و دوز معین مصرف کنید.
• پانسمان بخیه ها را طبق دستور پزشک و به کمک تکنسین زود به زود تعویض کنید.
• در صورت مشاهده هر گونه علائم غیر طبیعی ، حتما به جراح زنان و زایمان مراجعه نمایید.
• تا زمانی که از پزشک تان دستور مربوطه راجع به فعالیت های جسمی و جنسی نگرفته اید ، از انجام آنها به شدت بپرهیزید.

تغذیه بعد از عمل هیسترکتومی

بعد از این انجام این جراحی ، یکی از مراقبت های مهم ، رعایت رژیم غذایی و تغذیه می باشد. از این رو ، برای بهبود سریعتر پس از عمل و جلوگیری از بروز برخی مشکلات ، بهتر است نکات زیر را درباره تغذیه ، رعایت کنید:

• مصرف زیاد سبزیجات و غذاهای فیبردار
• استفاده از چربی ها و پروتئین های مفید برای بدن
• مصرف حبوبات و غلات به مقدار زیاد
• استفاده از مواد غذایی حاوی کلسیم

دوره نقاهت بعد از عمل هیسترکتومی

دوران نقاهت در عمل هیسترکتومی نسب به سایر عمل های جراحی کمی بیشتر است. اغلب افراد حدود دو روز بعد از اتمام عمل ، در بیمارستان بستری می شوند و حتی ممکن است به این زمان نیز افزوده شود. در نظر داشته باشید زمان بازگشت به انجام فعالیت های روزمره تان ، به نوع جراحی انجام شده بستگی دارد. به عنوان مثال در عمل هیستروکتومی شکمی حدود 4-6 هفته زمان نیاز است تا بهبودی کامل حاصل شود. این در حالی است که در عمل برداشتن رحم با روش جراحی لاپارسکوپی این زمان به مدت 3-4 هفته محدود می شود. بنابراین ، نمی توان زمان بهبودی مشخصی و یکسانی را برای همه در نظر گرفت.

نکات مهم در دوران نقاهت بعد از برداشتن رحم

• استراحت کافی در هفته‌های اول الزامی است.
• فعالیت بدنی شدید، بلند کردن اجسام سنگین و خم شدن تا حداقل ۴ تا ۶ هفته باید محدود شود.
• راه رفتن سبک از روزهای اول توصیه می‌شود.
• برای جلوگیری از لخته خون و افزایش گردش خون.
• درد، نفخ، خونریزی کم واژینال و خستگی در هفته اول طبیعی است.
• رابطه جنسی معمولاً تا ۶ تا ۸ هفته ممنوع است، مگر با اجازه پزشک.
• بازگشت به کار برای افراد با شغل سبک، معمولاً ۲ تا ۴ هفته بعد ممکن است. برای کارهای فیزیکی سنگین، زمان بیشتری لازم است.
• مراقبت از زخم و بخیه‌ها (در صورت وجود برش روی شکم) باید طبق توصیه پزشک انجام شود.

عوارض عمل هیسترکتومی

جراحی برداشتن رحم ، می تواند در اثر عوامل مختلفی صورت بگیرد. اما نکته قابل توجه این است که این جراحی ، مانند هر عمل دیگری ، می تواند عوارض مختلفی را با خود به دنبال داشته باشد. در ادامه به برخی از مهمترین و بارزترین عوارض عمل هیسترکتومی پرداخته می شود:

• بی اختیاری ادرار
• افتادگی واژن
• تورم، قرمزی و کبودی
• خشکی واژن
• بروز دردهای مزمن
• عرق شبانه
• عفونت در محل زخم و جراحی
• مشاهده لخته های خون
• بی خوابی
• گر گرفتگی
• سوزش یا خارش در محل زخم
• تداخل مجاری واژن با مجراهای ادرار یا مدفوع

جراحی هیسترکتومی برای چه کسانی مناسب نیست؟

باید دقت کرد که بروز برخی علائم و مشکلات سبب می شود که افراد ، برای برداشتن رحم اقدام کنند. اما نکته ای که اهمیت دارد این است که این جراحی ، برای همه مناسب نیست. دقت کنید که بعد از عمل هیسترکتومی ، دیگر امکان بارداری وجود ندارد. از این رو ، اگر قصد بارداری دارید ، نباید این کار را انجام دهید. از طرفی دیگر ، افرادی که سابقه بیماری های زمینه ای یا حتی افسردگی را دارند ، جراحی هیسترکتومی ، برای آنها مناسب نمی باشد. بنابراین ، لازم است قبل از اقدام برای این عمل ، حتما با بهترین جراح در این زمینه مشورت کنید. نکته نهایی به یاد داشته باشید بسیاری از خانم ها این عمل را با رعایت نکات مذکور و دستورالعمل های صادره شده توسط پزشک انجام می دهند و بدون هیچ گونه عوارضی ، با موفقیت کامل آن را پشت سر می گذارند. از این رو یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار در میزان موفقیت آمیز بودن عمل هیسترکتومی ، انتخاب بهترین متخصص و جراح زنان است. با این اوصاف ، توصیه می شود برای این کار ، حتما به دکتر فرزانه درویش زاده مراجعه نمایید و نتیجه مطلوب را مشاهده کنید.

دکتر فرزانه درویش زاده

دکتر فرزانه درویش زاده ؛ جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی در تهران و عضو انجمن زنان و مامایی ایران و دارای بورد تخصصی لاپاراسکوپی می باشند. ایشان به عنوان بهترین متخصص هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در استان تهران شناخته می شوند. ضمنا دکتر درویش زاده عضو انجمن FMF انگلستان و عضو کالج زیبایی زنان آمریکا نیز هستند. ایشان در زمینه جراحی های درمانی و زیبایی زنان و مشاوره و درمان ناباروری جزو پیشتازان در این عرصه می باشند.