در دوران بارداری مادران ضمن توجه به سلامتی عمومی خود باید به فکر سلامتی جنین هم باشند ، مراقبت های دوران بارداری اهمیت فراوانی دارد. .به این منظور از مادران خواسته می شود که قبل از بادراری با یک بررسی کلی ، خود را از ابتلا به برخی بیماری ها مصون دارند و این امر تنها در سایه واکسیناسیون در بارداری ، ممکن می شود. اگر مادران در حین حاملگی به بیماری خاص مبتلا باشند ، می توانند با پزشک خود مشورت کرده و بهترین راه درمان را انتخاب کنند. در ادامه این مطلب از دکتر فرزانه درویش زاده ، بهترین متخصص زنان و زایمان تهران ؛ به بررسی اهمیت ، مزایا و خطرات احتمالی واکسیناسیون در دوران حاملگی خواهیم پرداخت. اگر شما مادران گرامی برای استفاده از برخی واکسن ها بر سر دوراهی هستید ، خواندن این مقاله را به شما پیشنهاد می شود.
واکسن کزاز در بارداری
زمانی که واکسن کزاز تزریق می شود ، بدن در مقابله با باکتری کزاز آنتی بادی می سازد. این آنتی بادی ها از طریق بدن مادر به جنین منتقل می شوند. عموما اولین دز واکسن کزاز بین 6 تا 8 هفتگی حاملگی تزریق می شود. دوز دوم ، ۴ هفته بعد و دوز سوم ، ۶ ماه بعد تزریق میشود. البته باید بدانید که زمان مناسب جهت تزریق واکسن کزاز ، به عوامل مختلفی بستگی دارد مانند :
- آخرین باری که این واکسن را دریافت کرده اید
- تعداد بارداری ها
- فاصله بین بارداری ها
- واکسیناسیون کودکی شما
در صورتی که ندانیم این واکسن را زده ایم یا خیر ، بنابر پیشنهاد سازمان بهداشت جهانی (WHO) در رابطه با واکسن کزاز ، در صورت بارداری هرچه زودتر این واکسن باید دریافت شود.
واکسن هایی که زدن آن ها در دوران بارداری خطر آفرین است :
اگر بخواهیم واکسن ها را به طور کلی دسته بندی کنیم ، می توانیم آن را در سه گروه جای دهیم :
- واکسن های حاوی ویروس زنده
- واکسن های حاوی ویروس کشته شده
- واکسن های حاوی توکسوئید ها
از میان این سه دسته واکسن ، واکسن هایی که حاوی ویروس های زنده باشد نظیر : سرخک ، سرخجه و آبله مرغان می تواند برای جنین مضر باشد. از این رو استفاده از آن ها در دوران بارداری توصیه نمی شود. این در حالی است که استفاده از واکسن هایی که حاوی ویروس کشته شده است ، برای مادران بلامانع خواهد بود. البته مادران باید توجه داشته باشند برای واکسیناسیون در بارداری ، باید با بهترین متخصص زنان در تهران ، مشورت کنند.
از جمله واکسن های خطر ساز در بارداری عبارت اند از :
واکسن هپاتیت A
تا کنون از بی خطر بودن این واکسن اطلاعی به دست نیامده است ، لذا به بانوان توصیه می شود از استفاده این واکسن خودداری کرده و در صورت ابتلا به این ویروس با متخصص زنان خود مشورت کنند.
واکسن سرخک ، سرخجه و اوریون
استفاده از واکسن این بیماری ها را تا 3 ماه قبل از بارداری به مادران توصیه می کنند. بانوان باید توجه داشته باشند که در صورت ابتلا به این بیماری ها و استفاه از واکسن آن ها ، ممکن است کودک شان را با اختلالات مادرزادی مواجه کنند ؛ بنابراین زمان مناسب استفاده از واکسن این بیماری ها قبل از بارداری خواهد بود.
واکسن فلج اطفال
استفاده از این واکسن به هیچ عنوان برای مادران باردار توصیه نمی شود.
واکسن هایی که زدن آن ها در حین بارداری بلامانع است :
به صورت کلی لازم است در خصوص واکسیناسیون در بارداری با پزشک زنان خود مشورت نمایید. در حالت کلی خوب است بدانید که یکسری واکسن ها هستند که شما در زمان بارداری می توانید از آنها استفاه کنید ، مانند:
واکسن آنفولانزا در زمان بارداری
استفاده از این واکسن برای مادرانی که در فصل سرما باردار می شوند منعی وجود ندارد ، لذا بانوان می توانند از ماه مهر تا دی ماه که اوج شیوع این بیماری است ، از این واکسن استفاده کنند. این واکسن به دلیل اینکه از ویروس کشته شده ساخته می شود ، برای جنین ایجاد خطر نخواهد کرد. نکته قابل توجه در این است که باور به اینکه استفاده سال گذشته مادران از این واکسن می تواند آن ها را در برابر ویروس سال آینده محفوظ دارد اشتباه است ؛ چراکه ویروس آنفولانزا هر ساله تغییر کرده و واکسنی که همان سال برای آن ساخته می شود ، مخصوص به همان ویروس است ؛ لذا به مادران توصیه می شود قبل از اینکه این بیماری در فصل سرما شیوع یابد از واکسن آن استفاده کنند. این واکسن به صورت عضلانی تزریق می شود و به سن بارداری ارتباطی ندارد.
واکسن هپاتیت B در زمان حاملگی
گاها مبتلایان به ویروس هپاتیت B به دلیل نداشتن علائم مشخص از وجود آن بی اطلاع هستند. از این رو پزشک با توجه به شرایط کاری و محیطی به افراد توصیه می کند تا از این واکسن استفاده کنند. لازم به ذکر است که استفاده از این واکسن نیز برای مادران بلا مانع است. مادرانی که نمی دانند به این ویروس مبتلا هستند ، می توانند از نظر هپاتیت B آزمایش شوند و درصورت لزوم و صلاحدید دکتر زنان خوب در تهران ، واکسن دریافت کنند .
واکسن کزاز – دیفتری در دوران بارداری
استفاده از این واکسن زمانی توصیه می شود که که از آخرین تزریق آن 10 سال گذشته باشد. این واکسن به دلیل اینکه از توکسید ها ساخته می شود ، برای مادر و جنین بی خطر خواهد بود. در خصوص واکیسناسیون در زمان بارداری لازم است حتما با پزشک خود قبل از اقدام برای تزریق واکسن مشورت نمایید.
توضیحات دکتر فرزانه درویش زاده در خصوص واکسیناسیون در بارداری
اگر در بارداری واکسن کزاز نزنیم چه می شود ؟
به صورت کلی باید این نکته را در نظر داشته باشید که تزریق واکسن کزاز هر 10 سال برای تمامی بانوان در سنین حاملگی لازم و ضروری است. در صورتی که این واکسن تزریق نشود ، احتمال ابتلا به بیمار کزاز و سپس انقال آن به نوزاد در زمان تولد افزایش پیدا می کند. از طرفی هنوز برای این بیماری درمان قطعی وجود ندارد و متاسفانه حدود 10 الی 20 درصد مبتلایان این بیماری جان خود را از دست می دهند ؛ به همین دلیل به مادران باردار توصیه می شود برای حفظ سلامت خود و کودکشان ، حتما در دوره حاملگی واکسن کزاز را تزریق نمایند.
چه مراقبت هایی بعد از زدن واکسن لازم است ؟
ممکن است بعد از واکسیناسیون در زمان بارداری ، دچار تب شوید. دقت داشته باشید که این حال موضوع نگران کننده ای نیست و بعد از گذشت 1 الی 2 روز تب شما برطرف خواهد شد. همچنین این احتمال وجود دارد که در محل تزریق احساس درد داشته باشید و این ناحیه متورم شود که در چنین شرایطی می توانید از کمپرس یخ روی ناحیه تزریق کمک بگیرید. توصیه می شود برای کاهش و کنترل تب به هیچ عنوان به صورت خودسرانه دارو مصرف نکنید ؛ چرا که ممکن است مصرف برخی داروها برای جنین عوارضی را به همراه داشته باشد. اگر احساس کردید که تب شما بالا است این موضوع را به اطلاع متخصص زنانی که تحت نظر او هستید ، برسانید تا در صورت نیاز دارو برای شما تجویز شود. نکته بسیار مهمی که در واکسیناسیون در بارداری اهمیت فراوانی دارد ، استراحت کردن است. به مادران توصیه می شود برای کنترل شرایط حتما استراحت کافی داشته باشند.
- عوارض تزریق واکسن کزاز در بارداری
- ممکن است بعد از تزریق واکسن برخی از عوارض زیر را تجربه نمایید :
- بدن درد و سردرد
- حالت تهوع
- تب
- خستگی و ضعف
- بی اشتتهایی
- اسهال و استفراغ
دقت داشته باشید که این عارضه ها طبیعی بوده و به مرور برطرف می شود اما در خصوص عوارض نادر مثل مشکلات تنفسی ، حساسیت پوستی مثل خارش و تورم و همچنین ضربان قلب سریع و فشار خون پایین همراه با سرگیجه لازم است در اسرع وقت به پزشک مراجعه نمایید.
تزریق همزمان واکسن سرخچه و آنفولانزا در زمان بارداری
تزریق همزمان واکسن های سرخچه و آنفولانزا در زمان بارداری یک موضوع مهم و پیچیده است که نیازمند مشورت دقیق با پزشک می باشد. تحقیقات نشان داده است که این دو واکسن می توانند به طور همزمان و در دوران بارداری بدون ایجاد مشکل جدی برای مادر یا جنین استفاده شوند. با این حال ، تصمیم نهایی باید با مشاوره و راهنمایی پزشک گرفته شود. واکسن آنفولانزا می تواند از عوارض جدی در دوران بارداری مادر و نوزاد جلوگیری کند. همچنین ، واکسن سرخچه می تواند از ابتلا به این بیماری و عواقب جدی آن جلوگیری نماید. در نهایت ، توصیه می شود که هرگونه تصمیم در مورد واکسیناسیون در دوران بارداری با توجه به شرایط و وضعیت فردی ، با پزشک معالج مورد بررسی و تصمیم گیری قرار گیرد.
تزریق واکسن MMR در زمان بارداری
تزریق واکسن MMR (سرخک ، اوریون و سرخچه) در زمان بارداری توصیه نمی شود. واکسن MMR یک واکسن زنده ضعیف شده است و می تواند خطراتی برای جنین ایجاد کند. به همین دلیل ، زنانی که قصد باردار شدن دارند ، باید حداقل یک ماه قبل از بارداری واکسن MMR را دریافت کنند تا از هر گونه خطر احتمالی جلوگیری شود.
اگر زنی به طور ناخواسته در دوران بارداری واکسن MMR را دریافت کند ، باید فوراً با پزشک خود مشورت کند. در اکثر موارد ، نگرانی های جدی به وجود نمیآید ، اما نیاز به مراقبت و پیگیری دقیق پزشکی وجود دارد. به طور کلی ، بهترین راه برای جلوگیری از عفونت های مربوط به سرخک ، اوریون و سرخچه در دوران بارداری ، واکسیناسیون پیش از بارداری و رعایت توصیه های پزشکی می باشد.
زنان باردار باید با پزشک خود در مورد سایر واکسن هایی که در دوران بارداری بی خطر هستند و می توانند از آنها در مقابل بیماری های مختلف محافظت کنند ، مشورت نمایند.
درصورت داشتن مشکل انعقادی در زمان بارداری میشه واکسن کزاز زد؟!
در صورت داشتن مشکلات انعقادی در زمان بارداری ، دریافت واکسن کزاز و یا واکسن ترکیبی کزاز، دیفتری و سیاه سرفه ، معروف به Tdap باید با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. واکسن کزاز به طور معمول به عنوان واکسن غیر فعال شده شناخته می شود و برای زنان باردار بی خطر است ، اما مشکلات انعقادی ممکن است نیاز به توجه و مراقبت بیشتری داشته باشد.
اگر شما یا کسی که قصد دارد واکسن دریافت کند ، دارای مشکل انعقادی است ، بهتر است:
- مشاوره با پزشک متخصص : پزشک می تواند بر اساس وضعیت دقیق سلامتی شما و نوع مشکل انعقادی تصمیم گیری کند که آیا تزریق واکسن ایمن است یا خیر.
- روش تزریق مناسب : در برخی موارد ، ممکن است پزشک توصیه کند که واکسن به صورت عضلانی (به جای زیرجلدی) تزریق شود و از تکنیک های خاصی برای کاهش خطر خونریزی استفاده نماید.
- مراقبتهای پس از تزریق : ممکن است نیاز باشد که پس از تزریق واکسن ، محل تزریق به دقت نظارت شود و از اقدامات حمایتی مثل فشار مستقیم بر روی محل تزریق برای کاهش خطر خونریزی استفاده شود.
به طور کلی ، واکسن کزاز برای زنان باردار توصیه می شود ، به ویژه برای پیشگیری از کزاز نوزادی. اما در صورت داشتن هر گونه مشکل پزشکی خاص ، همواره باید با پزشک خود مشورت کنید تا بهترین تصمیمات برای حفظ سلامت شما و نوزادتان گرفته شود.
توصیه پایانی
مادران باید توجه داشته باشند که قبل از اقدام به بارداری حتما در زمینه ی واکسیناسیون با بهترین متخصص زنان تهران مشورت نمایند.
دکتر فرزانه درویش زاده ؛ جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی در تهران و عضو انجمن زنان و مامایی ایران و دارای بورد تخصصی لاپاراسکوپی می باشند. ایشان به عنوان بهترین متخصص هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در استان تهران شناخته می شوند. ضمنا دکتر درویش زاده عضو انجمن FMF انگلستان و عضو کالج زیبایی زنان آمریکا نیز هستند. ایشان در زمینه جراحی های درمانی و زیبایی زنان و مشاوره و درمان ناباروری جزو پیشتازان در این عرصه می باشند.
