یکی از شایع ترین بیماری های رایج در بین زنان ، افتادگی رحم می باشد. عمدتا این مشکل با افتادگی مثانه نیز همراه است. اکثر بانوانی که عمل زایمان طبیعی انجام داده اند ، بیشتر از سایر بانوان به این بیماری مبتلا می شوند. اما دقت داشته باشید در برخی از افراد به دلیل عوامل ژنتیکی پرولاپس رحم پس از زایمان طبیعی اتفاق می افتد. به عبارتی برخی از افراد با داشتن چند زایمان طبیعی ، رحمشان هرگز دچار افتادگی نخواهد شد ، درحالیکه برخی دیگر با یک بار زایمان طبیعی دچار این مشکل می شوند. دکتر فرزانه درویش زاده ، متخصص زنان و زایمان تهران ، در رابطه با این موضوع بیان می کند رحم ، ساختار عضلانی دارد که عضلات و رباط های لگنی آن را نگه می دارند. در صورتی که این عضلات و رباط ها ، ضعیف و یا کشیده شوند، قادر به نگه داری رحم نبوده و گفته می شود که رحم دچار افتادگی شده است. افتاده شدن رحم رحم زمانی اتفاق می افتد که رحم به سمت پایین و واژن ، افتادگی پیدا کند. که علت اصلی این موضوع می تواند به دلیل ضعیف شدن عضلات کف لگنی و رباط ها باشد. در برخی موارد شدید این عارضه ، ممکن است رحم از دهانه واژن بیرون بزند. بیروزن زدگی رحم میتواند با عوارضی از قبیل زخم یاجراحت بافت و یا افتادگی سایر ارگان های لگنی مانند مثانه یا رکتوم همراه باشد. افتادگی رحم در خانمهای بالای 55 سال ، یکی ازشایع ترین دلایل هیسترکتومی می باشد.
افتادگی رحم چیست؟
افتادگی رحم یا پرولاپس رحم ، یک بیماری زنان بسیار مهم است که در آن رحم به سمت پایین رفته و در کانال واژن حرکت میکند و ممکن است به بخشهای بیرونی واژن و یا در موارد بسیار حاد حتی به خارج از آن برسد. این وضعیت زمانی رخ میدهد که بافتهای ماهیچه ای اطراف رحم ضعیف یا دچار آسیب شده و نتوانند رحم را در موقعیت طبیعی خود نگه دارند. به طور کلی افتادگی رحمی دارای درجات و شدت های کم تا زیاد است که هرکدام روند درمانی مخصوصی دارند.
نکات کلیدی در خصوص افتادگی رحم
- افتاده شدن رحم ، اختلال شایعی است که با ضعیف شدن عصلات لگنی ، رحم دچار افتادگی خواهد شد.
- عواملی از قبیل شاخص توده بدنی ، یائسگی ، بارداری و زایمان در بروز این اختلال موثر هستند.
- ترشح ادرار ، احساس ناراحتی در ناحیه لگنی و پشت درد ، از جمله علائم افتادگی رحم می باشند.
- تمرینات کگل ، مهم ترین راه درمان در موارد خفیف می باشد.
درجات پرولاپس رحم
افتادگی رحم می تواند به دو صورت زیر باشد :
- رحم به طور جزیی به سمت واژن افتادگی پیدا می کند و بیرون نمی زند.
- بخشی از رحم از دهانه واژن بیرون می زند.
علائم و نشانه های افتادگی رحم
علائم این اختلال به شدت افتادگی بستگی دارد. برخی از علائم این عارضه عبارتند از :
- احساس سنگینی و فشار در لگن
- خونریزی از واژن و یا افزایش ترشح از واژن
- سخت شدن رابطه جنسی
- ترشح ادرار و یا عفونت مثانه
- مشکلات مربوط به حرکات روده ای مانند یبوست
- پشت درد
- احساسی مانند نشستن بر روی توپ و یا احساس خارج شدن شی از واژن
علت افتادگی رحم
عضلات کف لگنی می توانند به دلایل زیر ضعیف شوند :
- بارداری
- موارد مرتبط با زایمان مانند تروما و یا به دنیا آوردن نوزاد با جثه بزرگ
- بالا رفتن سن ، به خصوص بعد از یائسگی که در این دوران ، سطح هورمون استروژن پایین می آید
- بلند کردن اجسام سنگین
- فشار شدید در هنگام مدفوع کردن
- سرفه های مزمن
- سابقه جراحی لگن
تشخیص افتادگی رحم
جهت تشخیص بیرون زدگی رحم ، بهترین دکتر زنان و زایمن تهران به معاینه فیزیکی بیمار که اصطلاحا معاینه لگنی نام دارد ، می پردازد. در این معاینه ، وضعیت قرارگیری ارگان ها و استحکام واژن نیز بررسی خواهد شد. تست های اولتراسوند و MRI شدت افتادگی رحم را نشان خواهند داد.
روش های درمان افتادگی رحم
ابتدا بهترین متخصص زنان از طریق روش ها و آزمون های تشخیصی نظیر پاپ اسمیر ، سی تی اسکن ، آزمایش ادرار ، پیلوگرافی ، بیوپسی آندومترو به تشخیص بیماری می پردازد. بسیاری از این آزمایشات به منظور رد کردن سایر بیماری ها انجام می شوند. پس از تشخیص بیماری دکتر درویش زاده ، جراح و متخصص زنان و زایمان و نازایی در تهران ، براساس عواملی موثر ، روش درمان را انتخاب می کند. عوامل موثر بر انتخاب روش درمان عبرت هستند از :
- سن بیمار
- شدت بیرون زدگی و افتادگی
- فعالیت های جنسی
- اختلالات لگن
- وجود یا عدم وجود تمایل به بارداری مجدد
- میزان ضعیف شدن ساختار اطراف رحم
درمان افتادگی لگن بر اساس درجه و شدت افتادگی در نظر گرفته می شود. راه کارهایی وجود دارند که احتمال بروز افتادگی رحم را کاهش می دهند و از پیشرفت آن جلوگیری می کنند. از جمله :
- تمرینات کگل ، به طور منظم و صحیح
- پیشگیری و درمان یبوست
- خودداری از بلند کردن اجسام سنگین
- کنترل سرفه های مزمن
- حفظ وزن بدنی سالم از طریق ورزش و رژیم غذایی
در صورتی که علائمی از تشدید اختلال مشاهده شود ، روش های درمانی دیگری در نظر گرفته خواهد شد.
- مصرف دارو : برخی دارو ها نظیر کرم استروژن و یا تخمک های شیاف بدین منظور استفاده می شوند. دقت داشته باشید که داروهای استروژن درمانی برای افرادی که در دوران پس از یائسگی قرار دارند ، تجویز خواهند شد.
- جراحی : در این روش جراح به ترمیم یا برداشتن رحم می پردازد. نوع عملکرد در این روش بسته به عواملی نظیر سن و تمایل به بارداری تعیین می شود. ترمیم افتادگی رحم به روش جراحی ، می تواند از طریق واژن و یا شکم انجام شود. این روش شامل گرافت (پیوند) پوست با استفاده از بافت خود فرد و یا سایر مواد می باشد.
- استفاده از پساری : یک دستگاه محافظ می باشد که برای افرادی که نمی خواهند عمل جراحی انجام بدهند ، مناسب می باشد. هدف استفاده از این دستگاه حفاظت از ساختارهای داخل لگن ، واژن و رحم می باشد. همچنین این دستگاه می تواند رحم را در موقعیت مناسب نگه دارد. آن چه که اهیمت دارد این است که بیمار باید نکات مربوط به مراقبت ، برداشت و جای گذاری این دستگاه را رعایت کند. در مواردی که شدت افتادگی زیاد است ، پساری می تواند با زخم و یا مشکلات جنسی همراه باشد. حتما در خصوص اثربخشی این روش درمانی با بهترین دکتر زنان تهران مشورت داشته باشید.
جراحی افتادگی رحم
یکی از اصلی ترین و بهترین راه های درمان افتادگی رحم ، انجام جراحی است. اگر پرولاپس به قدری حاد باشد که با دارو ، تمرینات و فعالیت های بدنی درمان نشود بیمار باید حتما جراحی انجام دهد. معمولا جراحی در افتادگی های درجه 3 و 4 توصیه شده و شامل ترمیم بخش های افتاده رحم و بازگردان آن به محل اصلی می باشد. لاپاراسکوپی رحم نیز یکی از روشهای این جراحی است که در آن با استفاده از ابزارهای مخصوص و دوربین لاپاراسکوپی بررسی شده و با برش های کوچک بافتها ترمیم می شود.
دلایل افتادگی رحم و مثانه از نظر دکتر درویش زاده
سایر روش های درمانی که در صورت بروز علائم خفیف بیماری استفاده می شوند عبارتند از :
- شیاف کردن : دستگاهی حلقوی کوچک که به نگه داشتن رحم در موقعیت مناسب کمک می کند.
- هورمون درمانی : گاهی با دارو و درمان با هورمون استروژن می توان به جریان خون در بافت های مهبل کمک کرد و سبب تقویت بافت های نگهدارنده رحم شد.
- برنامه های ورزشی : در این روش فرد باید فیبر بیشتری از طریق غذای خود مصرف نماید تا دچار یبوست نشود. اگر با انجام این روش ظرف سه ماه علائم بهبود نیافت ، بهتر است با نظر پزشکتان به جراحی بپردازید. بسیاری از افراد که علائم خفیف دارند با انجام ورزش های تقویت کننده عضلات در ناحیه لگن می توانند به بهبودی افتادگی رحم کمک کنند.
- رعایت نکاتی مثل عدم سیگار کشیدن و بلند نکردن وسایل سنگین و عدم مصرف کافئین در کنار روش های فوق به بهبودی کمک شایانی می کند.
- هیسترکتومی : ممکن است هیسترکتومی نیز از سوی متخصص زنان خوب در تهران ، تجویز شود. خانم هایی که در آینده قصد بارداری دارند، روش جراحی به آن ها توصیه نمی شود. چرا که این روش می تواند عوارضی را به همراه داشته باشد.
- ورزش : در صورتی که میزان افتادگی رحم خفیف باشد ، تمرینات کگل ، کنترل وزن و دوری از بلند کردن اجسام سنگین می تواند به درمان کمک کند. انجام صحیح این تمرینات از اهمیت ویژه ای برخوردار است. شما می توانید این تمرینات را در هر کجا و هر زمان انجام دهید تا به تقویت استحکام و قوای عضلات کف لگنی کمک شود. نحوه صحیح انجام تمرینات کگل، از سوی پزشک به بیمار آموزش داده خوهد شد
درمان غیر تهاجمی افتادگی رحم
یکی از بهترین تمرین های درمانی برای رفع افتادگی رحم ، ورزش کگل می باشد که انجام آن همراه با منقبض و منبسط کردن ناحیه بوده و می تواند به تقویت عضلات بپردازد. البته که این تمرین مناسب افرادی است که بیماریشان در درجات بسیار خفیف بوده و در شرایط شکل گیری می باشد. بنابراین هرگونه علائم ناشی از افتادگی رحمی را جدی گرفته تا در ابتدا بتوانید آن را با استفاده از دارو و انواع روشهای غیر تهاجمی درمان کنید.
جهت انجام تمرینات کگل :
- عضلات کف لگنی را منقبض کنید، همانند زمانی که می خواهید ادرار خود را نگه دارید. بهتر است پنج ثانیه در همین وضعیت باقی بمانید.
- پنج ثانیه عضلات را رها کرده و مجدد منقبض کنید.
- این حرکت باید ده مرتبه در طول روز تکرار شود.
پیشگیری از افتادگی رحم
حال سوالی که پیش می آید این است که آیا راهی برای پیشگیری از بروز افتادگی رحم وجود دارد ؟ در واقع این گونه می توان گفت که راه قطعی برای پیشگیری از پرولاپس رحم وجود ندارد. اما با رعایت یک سری موارد، می توان احتمال بروز این اختلال را به حداقل رساند. مواردی از قبیل:
- انجام منظم ورزش و تمرینات بدنی
- حفظ وزن بدنی متعادل
- انجام تمرینات کگل
- دنبال کردن اقدامات درمانی برای مواردی که باعث می شوند فشار بیشتری به لگن وارد شود، مانند یبوست و سرفه های مزمن
در پایان این که :
افتادگی رحم ، اختلال شایعی است که می تواند در بسیاری از خانم ها و به دلیل بارداری و یا بالا رفتن سن و کاهش سطح هورمون استروژن اتفاق بیفتد. تقریبا می توان گفت راهی برای پیشگیری از بروز این اختلال وجود ندارد. توصیه می شود خانم ها حتما جهت درمان به بهترین دکتر زنان تهران مراجعه کنند تا از تشدید علائم و بروز عوارض بعدی پیشگیری به عمل آید.
آیا افتادگی رحم باعث سقط جنین میشود؟
خوشبختانه در بیشتر موارد افتادگی رحم در بارداری باعث سقط جنین نمی شود. این مشکل معمولاً خفیف است و بیشتر با علائمی مانند احساس فشار یا سنگینی در لگن ، درد خفیف کمر یا تکرر ادرار همراه است. تنها در موارد بسیار نادر و شدید که افتادگی شدید باشد و باعث اختلال در جایگاه جنین یا انسداد کانال زایمان شود ، ممکن است نگرانی ایجاد شود. به همین دلیل ، پیگیری منظم با پزشک متخصص زنان و زایمان ، رعایت توصیه های مربوط به استراحت و انجام ورزش های کف لگن می تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند و سلامت مادر و جنین حفظ شود.
خطرات افتادگی رحم در بارداری
افتادگی رحم در بارداری معمولاً خفیف است و در بسیاری از موارد بدون عارضه جدی باقی می ماند ، اما در برخی شرایط می تواند با خطرات و مشکلاتی همراه باشد. از مهم ترین خطرات می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش فشار بر لگن و مثانه: ممکن است باعث تکرر ادرار ، بی اختیاری خفیف یا احساس فشار و سنگینی در ناحیه لگن شود.
- درد کمر و لگن: افتادگی رحم می تواند باعث ایجاد درد خفیف تا متوسط در ناحیه کمر یا لگن شود.
- مشکل در حرکت و فعالیت های روزانه: در موارد شدید ، احساس سنگینی یا کشیدگی لگن ممکن است محدودیت حرکتی ایجاد کند.
- افزایش خطر عفونت ادراری یا مثانه: فشار روی مثانه می تواند دفع ادرار را دشوار کرده و زمینه بروز عفونت را فراهم کند.
- احتمال زایمان زودرس یا اختلال در موقعیت جنین: در موارد بسیار نادر و شدید ، افتادگی رحم می تواند بر جایگاه جنین و روند زایمان تأثیر بگذارد.
- در بیشتر موارد ، با تمرینات کف لگن ، استراحت کافی و پیگیری منظم توسط پزشک متخصص زنان و زایمان می توان از بروز عوارض جدی پیشگیری کرد.
افتادگی رحم در بارداری
افتادگی رحم در بارداری به حالتی گفته می شود که رحم به دلیل ضعف عضلات کف لگن و رباط های نگهدارنده ، کمی به سمت پایین کشیده شده و در مسیر طبیعی خود قرار نمی گیرد. این وضعیت در دوران بارداری شایع نیست ، اما ممکن است با افزایش وزن جنین ، فشار رحم بزرگ شده و تغییرات هورمونی ، علائمی مانند احساس سنگینی در لگن ، درد خفیف کمر یا فشار بر مثانه ایجاد شود. در بیشتر موارد ، افتادگی رحم در بارداری خفیف بوده و با مراقبت های ساده مانند ورزش های کف لگن ، استراحت کافی و اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین قابل کنترل است ، اما در صورت بروز علائم شدید یا اختلال در ادرار و خونریزی ، لازم است حتماً به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه شود.
دکتر فرزانه درویش زاده ؛ جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی در تهران و عضو انجمن زنان و مامایی ایران و دارای بورد تخصصی لاپاراسکوپی می باشند. ایشان به عنوان بهترین متخصص هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در استان تهران شناخته می شوند. ضمنا دکتر درویش زاده عضو انجمن FMF انگلستان و عضو کالج زیبایی زنان آمریکا نیز هستند. ایشان در زمینه جراحی های درمانی و زیبایی زنان و مشاوره و درمان ناباروری جزو پیشتازان در این عرصه می باشند.
