فهرست مطالب
یکی از معضلاتی که در دوران بارداری می تواند بروز کند ، این است که مادر باردار در این دوران نیاز به عمل جراحی مغایر بارداری پیدا کند. از رایج ترین اعمال جراحی فوریتی غیرمرتبط با حاملگی می توان به اختلالات مربوط به طحال ، بیماری های التهابی روده ، آپادیست ، علائم فتق و مواردی از این دست اشاره داشت. با توجه به این که انجام این جراحی ها ، اورژانسی است ؛ این سوال پیش می آید که آیا می توان نسبت به انجام آن ها در دوران بارداری اقدام نمود یا خیر؟ شایان ذکر است که جراحی های تهاجمی در صورت انجام در دوران بارداری می توانند سلامت جنین و حتی مادر را به مخاطره بیاندازند ، چرا که انجام آن ها می تواند منجر به وارد آمدن آسیب به رحم و همین طور کاهش اکسیژن رسانی و خونرسانی به جنین در زمان جراحی شود. از این رو نیاز به روشی که انجام آن خطری برای مادر و رویان نداشته باشد ، احساس شد ؛ تا این که محققان جامعه پزشکی با معرفی یک روش تشخیصی – درمانی تحت عنوان لاپاراسکوپی موفق شدند بسیاری از جراحی های غیرمرتبط با حاملگی را در مادران باردار به انجام برسانند. در این مقاله بر آن شدیم تا لاپاراسکوپی در بارداری را مورد بحث و بررسی قرار دهیم ، برای کسب اطلاعات مفید در این باره تا پایان این مبحث با ما همراه باشید.
لاپاراسکوپی در بارداری امکان پذیر است؟
برخی از متخصصان زنان تا دو دهه قبل ، بر این باور بودند که لاپاراسکوپی در بارداری به خاطر وارد کردن لوله لاپاراسکوپ به بدن برای تشخیص یا درمان ، می تواند رحم را در معرض آسیب قرار داده و یا حتی ممکن است در خونرسانی به جنین اختلال وارد آورد ، بنابراین انجام آن در دوران حاملگی را ممنوع اعلام می کردند.
اما طبق گزارشات به ثبت رسیده ، می توان اذعان کرد که امروزه بسیاری از بیماری هایی که درمان آن ها نیازمند جراحی می باشد و در دوران بارداری نمود می یابند ، قابل تشخیص و درمان با روش لاپاراسکوپی می باشند ؛ لذا شاهد آن هستیم که استفاده از این تکنیک برای درمان بیماری ها در دوران حاملگی رواج زیادی یافته است.
روش های تشخیص بیماری های شکمی در دوران بارداری
به طور کلی با توجه به این که در بانوان بارداری که دچار دردهای شکمی هستند ، سلامت مادر و جنین ارتباط تنگاتنگی داشته و در واقع سلامت جنین وابسته به سلامت مادر است ؛ می توان با تشخیص به هنگام از نیاز به انجام هر گونه جراحی حتی با روش کم تهاجمی (لاپاراسکوپی) پیشگیری کرد.
به منظور تشخیص دقیق دردهای شکمی در مادران باردار می بایست از تصویربرداری تشخیصی استفاده کرد که از جمله آن ها می توان به سونوگرافی ، ام ار آی و CT-SCAN اشاره نمود. (لازم به ذکر است که پیش از هر اقدامی ، پزشک درباره مزایا و خطرات این موارد با بیمار صحبت خواهد کرد.)
سونوگرافی
توجه داشته باشید که دردهای شکمی در دوره حاملگی می تواند مرتبط با خود بارداری بوده و یا غیرمرتبط با آن باشد ؛ با سونوگرافی می توان اکثر علل دردهای شکمی را به درستی و در ایمن ترین حالت تشخیص داد.
در حقیقت سونوگرافی از میان روش های مذکور ، ایمن ترین و موثرترین روش می باشد که به کمک آن می توان علل درد حاد شکم در خانم های باردار را تشخیص داد.
البته باید متذکر شویم در مواردی که نتایج سونوگرافی با تشخیص پزشک و سوابق بیمار ، مطابقت نداشته باشد ؛ لازم است برای تشخیص دقیق تر ، تصویربرداری های بیشتری انجام پذیرد.
سی تی اسکن
این روش به طور معمول ، انتخاب اول جهت تصویر برداری نمی باشد و در شرایط اضطراری مورد استفاده واقع می شود. زیرا قرارگیری جنین در معرض تابش اشعه سی تی اسکن (در مواردی که سی تی اسکن باید به طور کامل بر روی شکم و لگن انجام شود) می تواند منجر به شکل گیری غیرطبیعی جنین شده و همچنین ریسک ابتلای جنین به بدخیمی های خونی را تشدید کند.
از این جهت تنها در موارد فوریتی که سونوگرافی ، نتواند موفق واقع شود و درد حاد شکمی وجود داشته باشد ؛ توصیه به انجام سی تی اسکن می شود.
ام آر آی
تصویربرداری ام آر آی البته بدون استفاده از گادولینیوم (گادولینیوم می تواند از جفت عبور کرده و منجر به بروز ناهنجاری هایی گردد) ، قابل انجام در هر دوره از بارداری می باشد.
این روش غالبا برای تشخیص دردهای شکمی غیرمرتبط با بارداری مورد استفاده قرار می گیرد. با توجه به این که روش ام آر آی بدون نیاز به تابش یونیزاسیون انجام می شود ، از آن می توان به عنوان یک روش ایمن برای مادران باردار یاد کرد.
تا جای ممکن توصیه می شود به جای روش سی تی اسکن ، از ام آر آی جهت تشخیص دردهای شکمی در خانم های باردار استفاده شود.
لاپاراسکوپی در بارداری چه زمانی ضروری است؟
لاپاراسکوپی در دوران بارداری معمولاً زمانی انجام می شود که یک وضعیت اورژانسی یا مشکل جدی در شکم وجود داشته باشد که بدون جراحی قابل درمان نیست. شایع ترین مواردی که نیاز به لاپاراسکوپی دارند شامل آپاندیسیت ، پیچ خوردگی تخمدان ، پارگی کیست ، انسداد روده یا خونریزی داخلی است. این مشکلات در صورت عدم درمان می توانند هم برای مادر و هم برای جنین خطرناک باشند ؛ به همین دلیل پزشک در شرایط خاص تصمیم به جراحی می گیرد.
در برخی موارد که دردهای شکمی منشأ مشخصی ندارند یا احتمال آسیب به ارگان های داخلی وجود دارد ، لاپاراسکوپی می تواند به تشخیص دقیق تر نیز کمک کند. هدف اصلی از انجام این جراحی ، حفظ سلامت مادر و جلوگیری از بروز عوارض جدی است. به همین دلیل هرگاه خطر بیماری درمان نشده بیشتر از خطر جراحی باشد ، لاپاراسکوپی بهترین گزینه تشخیصی یا درمانی محسوب می شود.
آیا لاپاراسکوپی برای جنین خطر دارد؟
به طور کلی ، لاپاراسکوپی در بارداری زمانی که توسط جراح باتجربه و در شرایط استاندارد انجام شود ، خطر بسیار کمی برای جنین دارد. در این روش به جای برش های بزرگ ، از برش های کوچک استفاده می شود که منجر به کاهش درد ، کاهش خونریزی و کاهش احتمال عفونت می شود ؛ بنابراین در بسیاری از موارد ایمن تر از جراحی باز است. علاوه بر این، تکنیک های بیهوشی امروزی به گونه ای طراحی شده اند که کمترین اثر را روی جنین داشته باشند.
با این حال ، خطر جزیی همیشه وجود دارد ؛ مثل احتمال تحریک انقباضات رحمی ، کاهش جریان خون جفت یا تأثیر موقت داروهای بیهوشی. این موارد معمولاً با مانیتورینگ دقیق مادر و جنین کنترل می شوند. بنابراین ، هنگامی که جراحی ضروری باشد ، مزایای انجام لاپاراسکوپی بسیار بیشتر از ریسک های احتمالی آن خواهد بود و پزشک با توجه به شرایط مادر ، تصمیم به انجام آن می گیرد.
بهترین زمان انجام لاپاراسکوپی در دوران بارداری
بهترین و ایمن ترین زمان انجام لاپاراسکوپی در دوران بارداری معمولاً سه ماهه دوم بارداری است ؛ یعنی بین هفته های ۱۴ تا ۲۸. در این دوره ، اندام های جنین تکامل اولیه خود را پشت سر گذاشته اند ، خطر سقط کمتر است و اندازه رحم هنوز آن قدر بزرگ نشده که دسترسی جراح را محدود کند. همین شرایط باعث می شود ریسک جراحی و بیهوشی به شکل قابل توجهی کاهش یابد و ایمنی مادر و جنین بیشتر حفظ شود.
با این حال ، در موارد اورژانسی مانند آپاندیسیت یا پیچ خوردگی تخمدان ، زمان مناسب معنایی ندارد و جراحی ممکن است در هر سه ماهه لازم باشد. در این شرایط ، تأخیر در درمان می تواند خطر بیشتری نسبت به خود جراحی ایجاد کند. بنابراین بهترین زمان ، بسته به شرایط بالینی بیمار تعیین می شود ؛ اما اگر نیاز فوری وجود نداشته باشد ، سه ماهه دوم بهترین بازه زمانی برای انجام لاپاراسکوپی است.
سخن پایانی
از لاپاراسکوپی تشخیصی می توان برای تشخیص و حتی درمان مشکلات شکمی در دوران حاملگی استفاده کرد ؛ اگرچه باید بگوییم تصویر برداری تشخیصی در مقایسه با لاپاراسکوپی تشخیصی در این دوران گزینه بهتری است.
اما به طور کلی در مواردی که تصویربرداری در دسترس نباشد و یا این که نتوان نتیجه قطعی از آن اتخاذ کرد ، می توان به عنوان یک وسیله تشخیصی از لاپاراسکوپی استفاده کرد.
اما موکدا توصیه می شود که در این شرایط برای انجام لاپاراسکوپی حتما به بهترین متخصص لاپاراسکوپی مراجعه شود ، چرا که انجام این تکنیک در دوران بارداری مستلزم دقت و درایت بالای پزشک می باشد تا خطری برای جنین ایجاد نشود ؛ زیرا انجام نامناسب آن می تواند ریسک زایمان زودرس را تشدید کرده و حتی به مرگ جنین بیانجامد.
دکتر فرزانه درویش زاده ؛ جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی در تهران و عضو انجمن زنان و مامایی ایران و دارای بورد تخصصی لاپاراسکوپی می باشند. ایشان به عنوان بهترین متخصص هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در استان تهران شناخته می شوند. ضمنا دکتر درویش زاده عضو انجمن FMF انگلستان و عضو کالج زیبایی زنان آمریکا نیز هستند. ایشان در زمینه جراحی های درمانی و زیبایی زنان و مشاوره و درمان ناباروری جزو پیشتازان در این عرصه می باشند.
