زایمان زودرس به دلیل شروع انقباضات دهانه رحم قبل از 37 هفتگی ایجاد میشود و منجر به تولد نوزادانی میشود که در اکثر موارد دچار اختلالات و مشکلات بسیاری هستند. تا جایی که امکان داشته باشد ، پزشکان سعی مینمایند زمان زایمان را به تاخیر بیندازند و در صورتی که هیچ شانسی جهت به تاخیر انداختن زایمان وجود نداشته باشد ، یک متخصص زنان و زایمان خوب سعی مینمایند با حمایت از نوزاد نارس ، از به وجود آمدن مشکلات جدی پیشگیری نماید. برای کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص مطالعه مقاله پیش رو از دکتر فرزانه درویش زاده ، جراح و متخصص زنان تهران را از دست ندهید.
زایمان زودرس چیست؟
زایمان زودرس به نوع زایمانی گفته می شود که قبل از هفته ۳۷ بارداری رخ دهد. به صورت کلی یک بارداری طبیعی معمولاً بین ۳۸ تا ۴۰ هفته طول میکشد، و زایمان قبل از این زمان تعیین شده ممکن است با مشکلاتی برای نوزاد همراه باشد. علت آن نیز کاملا مشخص بوده و رشد ناکافی جنین اصلی ترین دلیل آن به شمار می رود. زایمان زودرس می تواند یکی از اصلی ترین دلایل برای مرگ و میر نوزادان به شمار رفته و بسیار خطرناک باشد.
درصد شیوع زایمان زودرس
تولد نوزاد نارس یکی از بزرگترین دلایل مرگ و میر نوزادان میباشد ، حدود 7 تا 10 درصد از تولدهای زنده منجر به زایمان زودرس میشود که این رقم در کشورهای جهان سوم امار بیشتری داردو حدود 75 درصد زایمانهای زودرس به صورت طبیعی و به دلیل پاره شدن کیسه آب و شروع انقباضات رحمی آغاز میشوند و 25 درصد از آن ها بنا به دلایل پزشکی مانند محدودیت رشد جنین و پره اکلامپسی توسط دکتر زنان انتخاب میشوند.
عواملی که منجر به زایمان ودرس میشود :
- پایین بودن وضعیت اقتصادی و اجتماعی
- عوامل نژادی (سیاه پوستان بیشتر از سایر نژادها در معرض زایمان زودرس قرار دارند)
- شاخص توده بدنی پایین پیش از بارداری (کمتر از 19.8)
- انجام دادن فعالیتهای سنگین در طی بارداری
- مصرف کوکائین و یا هروئین در دوران بارداری
- ناهنجاریهای رحم
- برخی بیماریهای مزمن مانند تیروئید ، دیابت و فشار خون بالا
- عفونتهای مجاری ادراری و دستگاه تناسلی
- عفونتهای منتقله از طریق تماس جنسی
- عفونتهای دندان و لثه
- سابقه جراحی شکم
- سابقه زایمان زودرس در گذشته
- فاصله بین بارداریها کمتر از 18 ماه
- حاملگیهای چندقلو
- کوتاه شدن دهانه رحم
- پایین بودن یا بالا بودن سن مادر
- خونریزی واژینال به دلیل جدا شدن جفت
- ابتلا به بیماریهای عفونی مانند مالاریا ، ایدز و مایکوپلاسما
تشخیص زایمان زودرس
اولین و مهم ترین نشانه زایمان هنگام ، شروع انقباضات رحمی میباشد. پس از مراجعه به اورژانس زایمان مسائلی که مورد بررسی قرار میگیرند عبارتند از :
- مدت زمان شروع انقباضات
- فاصله بین انقباضات
- خونریزی واژینال
- خروج مایع آمنیوتیک
- سابقه زایمان زودرس در گذشته
- سابقه عفونت ، درد ، خونریزی و یا چندقلو بودن زایمان فعالی
- سابقه سیگاری بودن مادر
پس از معاینه و بررسی پروندهی پزشکی بیمار توسط بهترین متخصص زنان و زایمان تهران ، ممکن است سونوگرافی جهت بررسی وضعیت دقیق نوزاد تجویز شود.
آیا زایمان زودرس قابل پیشگیری است؟
بله افراد می توانند تا حدی از بروز زایمان زودرس پیشگیری نموده و احتمال بروز آن را تا حد زیاد کاهش دهند. می توان گفت استرس و اضطراب یکی از اصلی ترین علت های زایمان زودرس است که با مقابله و پیشگیری از آن امکان زایمان زودرس کاهش می یابد.
برخی از راهکار های دیگر برای پیشگیری از زایمان زودرس عبارت اند از:
- مراقبتهای منظم در دوران : معاینات مکرر توسط پزشک میتواند به شناسایی زودهنگام علائم و کاهش خطر زایمان زودرس کمک کند. بنابراین یک خانم باردار باید تحت معاینه یک پزشک زنان و زایمان باشد.
- مدیریت بیماریهای پیش زمینه ای: کنترل بیماریهایی از جمله دیابت یا فشار خون بالا میتواند به جلوگیری از زایمان زودرس کمک کرده و احتمال بروز آن را تا حد زیاد کاهش دهد.
- تغذیه سالم و مناسب: داشتن رژیم غذایی متعادل و پرهیز از مصرف دخانیات و الکل میتواند خطر زایمان زودرس را کاهش دهد. بنابراین توصیه می شود یک خانم باردار برنامه غذایی متناسب با وزن و موارد مورد نیاز بدن را داشته باشد.
- پرهیز از استرس و فعالیتهای جسمی شدید: مدیریت استرس ، اضطراب و جلوگیری از فشارهای جسمی سنگین نکته بسیار مهمی برای پیشگیری از زایمان زودرس خواهد بود.
- خانمهایی که در معرض بارداریهای پرخطر قرار دارند ، باید به صورت مستمر تحت کنترل قرار داشته باشند ، در مواردی میتوان با سرکلاژ رحمی از زایمان زودتر از موعد ، پیشگیری نمود.
- درمانهای دارویی به عنوان پروفیلاکسی نیز از گزینههای موثر در مواردی است که احتمال زایمان زودرس بالا میباشد.
نحوه مدیریت زایمان زودرس
در صورت مشاهده علائم زایمان پیش از موعد مقرر باید به اولین مرکز درمان مراجعه نمائيد ، در صورتی که حس میکنید زمان زایمان نزدیک است ، بهتر است با آمبولانس تماس بگیرید.
راهکارهای مدیریتی حین مواجهه با زایمان زودرس عبارتند از :
دارودرمانی :
- تجویز برخی داروها با توجه به شرایط بیمار و نوزاد میتواند زمان زایمان را گاهی تا چند روز یا هفته به تاخیر بیندازد.
- تجویز استروئيد شامل دو دوز تزریق عضلانی بتامتازون به فاصلهی 24 ساعت جهت تسریع رشد ریه نوزاد در نوزادانی که بین هفته 24 تا 34 قرار دارند ، میتواند مفید باشد. (در این بین داروهایی جهت کاهش انقباضات رحمی نیز باید تجویز شود تا روند زایمان به تاخیر بیفتد. )
- تجویز سولفات منیزیم جهت کاهش خطر فلج مغزی در هفته 24 تا 32
سرکلاژ اورژانسی دهانه رحم:
- هدف از این درمان به تاخیر انداختن زایمان ، افزایش احتمال تولد نوزاد زنده و کاهش عوارض جدی به جنین بر اثر زایمان زودرس میباشد.
- این روش برای خانمهایی که دچار عفونت ، خونریزی واژینال و یا انقباضات رحمی هستند ، توصیه نمیشود.
سزارین :
در صورتی که جان مادر و یا جنین در خطر باشد ، زایمان به روش سزارین توصیه میشود ؛ در غیر این صورت دکتر زنان خوب در تهران ، اجازه میدهد تا فرآیند طبیعی زایمان طی شود.
تولد نوزاد نارس
همان طور که اشاره شد میزان مرگ و میر در بین نوزادان ناررس بیشتر میباشد ، بنابراین نوزادی که از زایمان زودرس به دنیا میآید ، باید در اولین فرصت به بخش مراقبتهای ویژه نوزادان انتقال داده شود. مشکل اصلی این نوزادان رشد عصبی ناقص میباشد ، نوزادانی که بین 32 تا 36 هفتگی به دنیا میآیند ، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. برخی از مشکلات دیگری که نوزادان نارس به آن مبتلا هستند عبارت است از :
- مشکلات تنفسی که به دلیل عدم رشد ریهها به وجود میآید
- مشکلات تغذیه ای
- مشکلات شنوایی یا بینایی
- تاخیر در رشد
- فلج مغزی
- زایمان زود هنگام ، منجر به اضطراب ، استرس و دورههایی از افسردگی در مادران نیز میشود.
دکتر فرزانه درویش زاده ؛ جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی در تهران و عضو انجمن زنان و مامایی ایران و دارای بورد تخصصی لاپاراسکوپی می باشند. ایشان به عنوان بهترین متخصص هیستروسکوپی و لاپاراسکوپی در استان تهران شناخته می شوند. ضمنا دکتر درویش زاده عضو انجمن FMF انگلستان و عضو کالج زیبایی زنان آمریکا نیز هستند. ایشان در زمینه جراحی های درمانی و زیبایی زنان و مشاوره و درمان ناباروری جزو پیشتازان در این عرصه می باشند.
